Sorsi Alternattivi tal-Enerġija

Illum id-dinja miexja dejjem aktar lejn sorsi alternattivi tal-enerġija li tiġġedded. Dan qed isir biex l-ekonomija ta’ ħafna pajjiżi tkun dejjem inqas dipendenti fuq is-suq taż-żejt u l-prezzijiet instabbli li jitilgħu u jinżlu f’salt skont iċ-ċirkostanzi. Barra minn hekk, l-ambjent huwa fattur ieħor importanti, peress li din it-tip ta’ enerġija tniġġes inqas mill-fjuwils fossili. L-enerġija li tiġġedded hija tip ta’ enerġija li ma tiddependix fuq riżorsi li jieħdu l-miljuni tas-snin biex jiffurmaw, iżda huma riżorsi li qegħdin dejjem madwarna u ma jispiċċawx, bħar-riħ, l-ilma u x-xemx.

Malta għadha kemxejn lura f’dan is-settur. Filwaqt li l-medja tal-Unjoni Ewropea tipproduċi madwar 16% tal-enerġija minn sorsi alternattivi tal-enerġija li tiġġedded, sal-2014 Malta kienet għadha ma qabżitx il-5%.¹

L-enerġija idroelettrika hija fost l-irħas sorsi alternattivi tal-enerġija li tiġġedded. Mhux ta’ b’xejn li din tiġġenera madwar 17% tal-enerġija kollha fid-dinja, jew 70% tal-enerġija kollha li tiġġedded,² u għalhekk hija l-aktar sors ta’ enerġija alternattiva popolari. Impjant tal-enerġija idroelettrika jieħu vantaġġ mill-enerġija maħżuna fil-fluss tal-ilma grazzi għall-forza tal-gravità. L-aktar tip konvenzjonali ta’ impjant tal-enerġija idroelettrika jinvolvi diga li tinbena biex twaqqaf l-ilma tax-xmajjar warajha u b’hekk ikun jista’ jiġi kkontrollat il-fluss tal-ilma li jintuża biex idawwar it-turbini.

Fir-ritratt ta' dan il-mudell tat-tempju ta' Abu Simbel jidher is-sit oriġinali taħt l-ilma u fejn tqiegħdu mill-ġdid it-tempji biex ikunu jistgħu jibqgħu jitgawdew sal-lum. Il-mudell jinsab fil-Mużew ta' Nubia, f'Aswan, l-Eġittu.

Dan ir-ritratt juri l-istatwa ta’ Ramses il-Kbir fit-tempju ta’ Abu Simbel qed tiġi mibnija mill-ġdid wara li nġarret mill-post oriġinali fl-1967 biex ma tispiċċax taħt l-ilma.

Din it-tip ta’ produzzjoni tal-enerġija tieħu vantaġġ mis-sħana li tinstab taħt l-art sforz attività vulkanika fil-viċin. Normalment din narawha permezz ta' fawwariet naturali tal-misħun, li minnhom insibu bosta f’pajjiżi bħall-Iżlanda, l-Italja, l-Istati Uniti tal-Amerka, u l-bqija. Ir-Rumani kienu jieħdu vantaġġ minn dawn il-fawwariet biex isaħħnu l-ilma tal-banjijiet pubbliċi.

L-Iżlanda tiddependi esklussivament mill-enerġija alternattiva li tiġġedded u, minbarra l-enerġija idroelettrika li hija s-sors ewlieni tal-enerġija fil-pajjiż, l-Iżlanda tipproduċi wkoll l-elettriku mill-enerġija ġeotermali.⁴

Apparti l-elettriku, il-fawwariet tal-misħun jistgħu jipprovdu wkoll il-misħun fid-djar bħalma jsir l-Iżlanda. Barra minn hekk, l-Iżlanda jużaw l-enerġija ġeotermali biex isaħħnu s-serer li fihom ikabbru ħafna ħxejjex, frott u anki fjuri.⁵

L-enerġija mir-riħ hija sors ieħor ta’ enerġija li kulma jmur qed isir aktar popolari. Fl-Unjoni Ewropea aktar minn 11% tal-enerġija tiġi ġġenerata mir-riħ. Il-proċess jinvolvi rdieden kbar mibnija fuq pilastru li jduru bir-riħ u jdawru turbini li jaqilbu l-enerġija mekkanika f’elettriku. Il-Ġermanja huwa l-pajjiż membru li investa l-aktar f’din it-teknoloġija tat-turbini tar-riħ.⁶

Minħabba l-ispazju li jeħtieġu u l-ħoss li jiġġeneraw, li jista’ jdejjaq lir-residenti li jgħixu fil-qrib, xi pajjiżi qrib il-kosta bdew jesperimentaw bl-installazzjoni ta’ turbini tar-riħ fil-baħar.

Is-sistemi fotovoltajċi jużaw pannelli solari li jaqilbu d-dawl tax-xemx f’kurrent tal-elettriku u jaħdmu permezz tal-effett fotovoltajku li huwa r-reazzjoni kimika li tirriżulta fil-ħolqien ta’ kurrent tal-elettriku meta xi materjal jiġi espost għad-dawl tax-xemx.⁷

L-Unjoni Ewropea tiffoka ħafna fuq din it-tip ta’ enerġija⁸ biex tkabbar is-sehem tal-enerġija alternattiva fil-produzzjoni tal-elettriku. S’issa l-pajjiż pijunier f’dan il-qasam fl-Ewropa huwa l-Ġermanja, minkejja l-fatt li ma tarax xemx daqs pajjiżna. Il-Ġermanja tipproduċi madwar 7.4% tal-enerġija mix-xemx.⁹ Il-pannelli solari jistgħu jiġu installati mhux biss fuq il-bjut tad-djar, imma anki fuq bini pubbliku, u jistgħu jiġu installati wkoll f’tined li jgħattu l-parkeġġi tal-karozzi.

Apparti l-ġenerazzjoni tal-elettriku, l-enerġija mix-xemx tintuża wkoll fit-tisħin tal-ilma. Din it-teknoloġija taħdem billi s-sħana tax-xemx tiġi assorbita fl-ilma li jkun għaddej mill-kollettur solari. Dan ikun magħmul minn pajpijiet tar-ram fuq sfond iswed li jkunu esposti għad-dawl tax-xemx dirett. Dan l-ilma jiċċirkola awtomatikament mingħajr il-bżonn ta’ pompa peress li l-likwidu sħun dejjem jitla’ ’l fuq, għal ġot-tank li jaħżen il-misħun u li jkun ogħla mill-kollettur solari. Din tissejjaħ sistema diretta.

Teżisti wkoll is-sistema indiretta, fejn l-ilma nnifsu ma jiċċirkolax mit-tank għall-kollettur u lura. Minflok, fis-sistema indiretta jintuża likwidu apposta għat-trasferiment tas-sħana. Dan il-likwidu jkun separat mill-ilma ta’ ġot-tank u jiċċirkola bejn il-pajpijiet, fejn jisħon, u t-tank, fejn jibred u b’hekk isaħħan l-ilma. Din is-sistema indiretta toffri aktar protezzjoni għal kontra t-tisħin żejjed, l-iffriżar tal-likwidu fil-pajpijiet f’każ ta’ klima kiesħa, u telimina l-problema tal-ġebla fil-kollettur tas-sħana.

It-temp jaffettwa l-effiċjenza tal-pannelli solari, iżda dawn xorta jipproduċu l-enerġija meta t-temp ikun imsaħħab, sempliċiment jipproduċu inqas. Il-lejl, mill-banda l-oħra, huwa l-għadu ta’ dawn is-sistemi.

Is-sistemi solari qegħdin kulma jmur jiżdiedu, kemm dawk li jiġġeneraw l-elettriku u kemm dawk li jsaħħnu l-ilma u l-potenzjal ta’ Malta f’dan is-settur huwa kbir.