Il-Vulkani

Il-vulkanologu josserva u janalizza t-theżżiż, iċ-ċaqliq u t-tibdil fil-forma tal-vulkan. Dan jindika l-possibbiltà li l-vulkan jista’ jiżbroffa. Meta l-vulkanologu jkollu bżonn jersaq viċin ħafna tal-fetħa tal-vulkan, jibgħat ROV (remotely operated vehicle) jew drone biex jistudja s-sitwazzjoni mill-qrib. Dawn ir-robots jibagħtu informazzjoni u ritratti utli lill-vulkanoloġi.

Vulkan huwa fetħa fil-qoxra tad-dinja. Minn din il-fetħa toħroġ il-lava. Din tkun magħmula minn ġebel imdewweb u tlaħħaq it-temperatura ta’ 1,250°C. Il-lava li toħroġ mill-vulkan tkaxkar kulma ssib quddiemha! Meta jiżbroffa vulkan, irmied, dħaħen, fwar u gassijiet velenużi, u biċċiet ta’ blat vulkaniku joħorġu b’saħħa kbira u jiffurmaw sħaba enormi.

Attiv: vulkan li juri sinjali ta' attività vulkanika regolari

Rieqed: vulkan li ma juri l-ebda sinjal ta’ attività vulkanika

Mejjet: vulkan li mhux se jiżbroffa aktar

Il-qxur tettoniċi li nsibu fuq wiċċ id-dinja huma bħal biċċiet minn jigsaw puzzle kbira. Dawn jiċċaqalqu bil-mod ħafna iżda l-effett taċ-ċaqliq tagħhom huwa qawwi ħafna. It-terremoti u vulkani li jiżbruffaw iseħħu fil-postijiet fejn jiltaqgħu dawn il-qxur. Iċ-ċaqliq tal-qxur tettoniċi jseħħ billi l-blat maħlul fil-mantell tad-dinja, magħruf bħala magma, iġiegħel lil dawn il-qxur jitħarrku bil-mod il-mod – ftit millimetri fis-sena.

Il-qxur iħokku maġenb xulxin u joħolqu terremoti qawwija. Aktar minn 40,000 theżżiża fis-sena jseħħu f’żoni bħal dawn.

Il-qxur tettoniċi jitbiegħdu minn xulxin. Il-vojt jimtela bil-magma li tifforma qoxra dejqa ta’ art ġdida.

Meta żewġt iqxur jaħbtu ma’ xulxin, wieħed minnhom jiżżerżaq taħt l-ieħor. Ktajjen ta’ muntanji bħall-Alpi jiffurmaw f’dawn ix-xfar.

Beerenberg huwa vulkan miksi bis-silġ u jinsab fin-Norveġja. Grupp ta’ sajjieda Olandiżi kienu raw xi orsijiet polari fuq dan il-vulkan u tawh l-isem ta’ Beerenberg li jfisser bear mountain. Dan il-vulkan huwa għoli madwar 2,300 metru u l-bokka tiegħu wiesgħa kilometru.

L-Etna huwa għoli madwar 3,330 metru u għandu bażi ta’ 140 kilometru. Dan huwa l-akbar vulkan fl-Italja.

L-Etna huwa wieħed mill-aktar vulkani attivi fid-dinja. Jinsab viċin ħafna ta’ Malta, fil-gżira ta’ Sqallija. Meta tkun viżibilità tajba ħafna, dan il-vulkan jidher ukoll minn Malta. Huwa vulkan popolari ħafna mat-turisti billi joffri l-possibbiltà ta’ attivitajiet xitwin bħal skiing u snowboarding.

Wara mitejn sena rieqed, il-Vulkan Eyjafjallajökull żbroffa f’Marzu tal-2010. Dan se jibqa’ mfakkar għall-ammont kbir ta’ titjiriet li ġew ikkanċellati u n-nies li baqgħu l-art minħabba f’hekk.

Din is-sħaba ta’ rmied infirxet mal-Ewropa kollha, qasmet l-Oċean Atlantiku u waslet sal-Amerika.

Il-Vulkan Stromboli jinsab fuq il-gżira li ġġib l-istess isem. Din il-gżira tagħmel parti mill-gżejjer Aeolian, fit-Tramuntana ta’ Sqallija. Dan il-vulkan huwa dejjem attiv u jiżbroffa kontinwament. Stromboli huwa mlaqqam ‘il-Fanal tal-Mediterran’. Hu għoli madwar 930 metru ’l fuq mil-livell tal-baħar. Fil-quċċata tiegħu hemm tliet bokok attivi. Minn waħda minnhom hemm nieżla nixxiegħa ta’ ġebel u lava.

Dan il-vulkan jinsab f’Washington fl-Amerika ta’ Fuq, viċin il-fruntiera tal-Kanada. Huwa għoli madwar 2,500 metru u hu magħruf l-aktar għal meta żbroffa fl-1980. Dan kien wieħed mill-akbar diżastri fl-istorja tal-Amerika. Fih mietu 57 persuna u nqerdu 250 dar, 47 pont, 15-il mil ta’ linji tal-ferroviji u 185 mil ta’ toroq.