Ġiża, Liża u Wiżu

Mela darba kien hemm mara jisimha Ġiża li kienet tħobb ħafna l-annimali, iżda l-iżjed lill-qtates. Kienet tgħix ma’ qattusa li kienet sabet barra, kiesħa silġ, imxarrba għasra bix-xita, tnewwaħ imġewħa u mwerwra mis-sajjetti. Malli kienet ratha, Ġiża ma ħasbithiex darbtejn. Ġabritha, gezzitha magħha, ħaditha d-dar u temgħetha u semmietha Liża.

Liża qattusa griża. Malajr drat tgħix ma’ Ġiża, għax din kienet tfissidha u tieħu ħsiebha, tagħraxha u tmellisha u tilgħab magħha b’xi kobba suf imdendla ma’ qasba rqiqa. Kienet iċċaqlaq il-qasba ’l fuq u ’l isfel, u xxengilha ’l hawn u ’l hinn. Imbagħad ħalli għal Liża taqbeż u togħla, tipprova taqbadha bejn difrejha, u Ġiża tfaqqa’ d-daħk, titpaxxa u tiggustaha taraha taqbeż fil-vojt. Għax Ġiża kienet l-ewwel tbaxxi l-qasba sa fejn Liża tkun tista’ tilħaq il-kobba u meta Liża tagħti s-salt biex taħtafha, Ġiża tkun pronta tiġbidha lura. U Liża ma taqbad xejn. Anzi tieħu qabża fil-vojt.

Ġiża, iżda, mara qalbha tajba. Biex tpattilha ta’ kemm tkun inkietha, kienet tfittex fil-friġġ għal xi ħaġa tajba u t-tnejn kienu jinxteħtu fuq is-sufan igerrmu xi gallettina jew xi sjuna ġelat fis-sajf. Kienu jgħaddu ġranet sħaħ flimkien, Ġiża tkellimha u Liża tifhem kważi kollox; speċjalment meta Ġiża kienet tgħolli leħinha meta Liża kien ifettlilha ssinn difrejha mas-sufan tal-bellus fin, miksi bil-plastik trasparenti li kienet xtrat ftit wara li żżewġet min jaf kemm-il sena ilu. Xitwa bdiet u oħra spiċċat, sjuf sħan u bl-arja umda, u t-tnejn kienu wens għal xulxin. Ma’ Ġiża, Liża ma kien jonqosha xejn. Kienet xtratilha kullar il-ġmiel tiegħu bid-djamanti taparsi u b’ġolġol imdaqqas, li għall-ewwel ma setgħetx tidra imma li maż-żmien drat, u ta’ spiss kienet tagħtih xi daqqa hi stess biex tisimgħu jċempel.

Ġiża wkoll ma kellha xejn minn Liża. La qatt ħammġitilha ġewwa u lanqas qatt tatha xi kedda billi taħrab jew taqbeż iċ-ċint tal-bitħa. U fis-sajf imnalla kienet hi għal Ġiża, għax ma kinitx tidħol wirdiena li ma tarahiex ittir għal fuqha, taħkimha b’difrejha u toqtolha. Għax Ġiża kienet titwaħħax mill-wirdien. Sena wara l-oħra s-snin għaddew ġmielhom u waqt li Ġiża kultant kienet twaħwaħ bl-uġigħ fl-għadam, anki Liża ma baqgħetx taqbeż u togħla bħal qabel. Bdiet titbaċċaċ xi ftit u kultant l-għażż kien jagħmel biha. Fi ftit kliem, it-tnejn bdew jikbru.

Lejla minnhom, waqt li Ġiża kienet qed taħsel żewġ platti, bħal donnha semgħet tinwiħa ġejja min-naħa tal-bieb ta’ barra. Waqfet mill-faċendi, fetħet widnejha sew biex tissemma’ u stenniet ftit, iżda ma semgħet xejn iżjed. “Tgħidli qalbi qed immur minn widnejja, Liża,” qalet lill-qattusa, għax ma kellhiex ma’ min titkellem aktar. Liża kienet mixħuta fuq is-sufan, għall-irdoss, imkebba sew għax kienet lejla xitwija minn dawk il-kefrin. Tmattret ftit bil-għażż, fetħet għajnejha u reġgħet għalqithom u hemm baqgħet, fejn kienet.

It-tinwiħa reġgħet instemgħet. Issa anki Liża semgħetha. Waqqfet widnejha, dawret ħarsitha lejn il-bieb ta’ barra, iddrittat denbha ’l fuq u waqfet fuq l-erba’ saqajn waqt li għolliet daharha biex taħt żaqqha fforma qisu mina bħal dik ta’ Hompesch jew dik tal-Bombi. Stajt tara difrejha jispuntaw bil-lest, biex jekk kien qed jersaq xi għadu lejhom, Liża kienet diġà lesta biex taqbeż fuqu, tiggranfa miegħu u tigirfu. Ġiża wkoll kienet attenta tissemma’. Resqet lejn il-bieb inkiss inkiss, bla m’għamlet ħoss, u waħħlet widnejha mal-bieb tissemma’. Barra, ix-xita kienet nieżla qliel. Ġiża bdiet tismagħha tfaqqa’ fuq l-asfalt u l-bankina. Mill-pajpijiet maħruġa ’l barra mill-gallarijiet, l-ilma tax-xita beda nieżel gelgul bħallikieku xi ħadd kien ħalla vit tal-ilma miftuħ.

“X’inhu nieżel, Liża!” qalet Ġiża lill-qattusa maħbuba tagħha. U din qabżet minn fuq il-pultruna, b’rasha mistrieħa għax kellha l-wens ta’ Ġiża. Resqet bil-lajma lejn sidtha u bdiet tħakkek mal-għekiesi ta’ Ġiża b’turija ta’ mħabba u lealtà. “Tgħid nabbuża nbexxaq il-bieb u nittawwal?” staqsiet Ġiża, hi u ttella’ u tniżżel x’kellha tagħmel biex taqta’ l-kurżità. Ma tantx damet taħsibha, għax it-tinwiħa issa semgħuha t-tnejn u Ġiża qatgħetha li ma setgħetx tistenna aktar. Gezzet l-għonq tal-ġagaga sewwa m’għonqha, biex la tiftaħ il-bieb dik ir-reżħa ta’ barra ma ddurx magħha, li ma tmurx tieħu xi ċmajra. Ġerriet il-lukkett u neħħiet is-sokra u bexxqet bil-mod il-bieb ta’ barra.

Ġiża ħarset lura biex tara fejn kienet Liża, iżda din kienet medhija tipprova toħroġ ballun tas-suf li kien daħal u nqabad wara d-dahar ta’ biċċa għamara fis-salott ta’ Ġiża. Kienet ilha ġurnata tissara biex terġa’ toħorġu u ma rnexxilhiex. Issa li reġgħet ftakret fih reġgħet tat is-salt forsi ma tafx kif. Moħħha kien fil-ballun. Qajla kien jinteressaha x’kien qed jiġri barra. “Ara x’għandna!” għajtet Ġiża, waqt li tbaxxiet mal-art tiġbor xi ħaġa f’idejha. Liża ħarset ’il fuq lejn Ġiża u f’idejha rat bħal kobba suf safranija. Ma tatx kas għall-ewwel. Ma indunatx x’kienet sabet sidtha. Pjuttost basret li kienet xi ġugarell ġdid għaliha. Mur għidilha x’kienet sabet Ġiża!

Ġiża ttawlet barra biex tara kienx hemm xi ħadd fil-qrib iżda t-triq kienet baħħ u x-xita kienet żdiedet u fil-pront faqqgħet sajjetta, is-sema xegħel u mbagħad ġie l-ħoss kbir tar-ragħda. “Santa Barbara, la deni u lanqas ħsara!” għajtet Ġiża waqt li għalqet malajr il-bieb, u b’id waħda żżomm il-kobba fiha u bl-oħra ddawwar is-sokra u l-lukkett, għalqet barra l-għawġ ta’ temp li kien qed jagħmel f’dik il-lejla. “Kemm hu sbejjaħ!” qalet Ġiża, u gezzet magħha dik il-kobba dehbija li reġgħet telqet tinwiħa maħnuqa bħallikieku riedet tgħidilha grazzi talli daħħlitha d-dar għas-sħana.

“Qattus sbejjaħ dan,” kompliet tgedwed Ġiża. “Dan x’qalb għandhom jitfgħu barra qattus bħal dan! U kemm għadu żgħir! Ħalib ommu fi snienu. Imbagħad illum, maltemp bħal dan! Dan lanqas kien iwassal lejl f’dik il-kesħa u dik ix-xita li nieżla. Ejja ħa nisqik u nagħtik tiekol, sabiħ,” qalet Ġiża lill-qattus li kien mar għandha jitlob wens. “Ejja, Liża, ejja ħa tara x’qattus sbejjaħ dan li ġie għandna!” ħeġġet Ġiża lil Liża, iżda Liża baqgħet ’il bogħod minnhom. Marret ħadet postha fuq il-pultruna qisha qed tgħidlu, “Ara hawn tiegħi, taf!” U injorat lil Ġiża u lill-qattus qisu ma kien hemm ħadd aktar ħliefha fid-dar. B’saqajha ta’ wara ’l fuq, intefgħet tilgħaq żaqqha biex taħsilha, imbagħad lagħqet idejha u bihom imxarrbin mellset biex ħaslet rasha u sa lagħqet bejn is-swaba’, b’difrejha twal u ppuntati maħruġa biex jarahom kulħadd. Bħal donnha riedet tgħid lil dan il-qattus il-ġdid, “Ara taħseb biss li se teħodli posti!”

Ġiża ntilfet iddur bil-qattus il-ġdid. Mesħitu mesħa sew f’xugaman qadim biex issaħħnu u ħarġitlu sjuna żgħira bl-ikel u oħra bl-ilma biex jixrob. Deher li kien ferħan dan iċ-ċkejken, għax denbu kien mgħolli ’l fuq u mbagħad imdawwar nofs tond donnu forma ta’ simbolu ta’ mistoqsija bil-maqlub. Eħħ, Ġiża kienet tafha sew il-lingwa tal-qtates. Xħin kiel u xorob, iċ-ċkejken fittex is-sħana tagħha u bil-qabża mar għal fuqha, tkebbeb f’ħoġorha u f’kemm ilni ngħidlek raqad raqda qisu kien sab lil ommu. Hemm qattgħetu l-lejl Ġiża dakinhar, rieqda bilqiegħda fuq is-sufan, biċ-ċkejken qattus rieqed fuqha, waqt li Liża baqgħet imfantsa u ma resqitx titgezzez magħha bħas-soltu.

Sat-tieni jum minn meta Ġiża kienet sabet lill-qattus dehbi fuq l-għatba tal-bieb tagħha, kienet ġa deċiża li issa, la kien qiegħed għandha, hemm kien se jibqa’. Ħadd ma kien ħabbtilha biex jara sabitx xi qattus mitluf. Staqsiet dwaru lill-ġirien u ħadd ma kien jaf xejn fuqu. Allura bdiet taħseb biex iżżommu u trabbih hi flimkien ma’ Liża, il-qattusa griża li issa kienet ilha għandha żmien u li tant kienet tħobb. Ħasbet fuq li ħasbet xi ssemmih u fl-aħħar qatgħetha li ssejjaħlu Wiżu. Għajtitlu darba b’ismu u l-qattus, bħallikieku għoġbu, mar jiġri ħdejha bil-qabbiżija ta’ qattus ċkejken li kien.

“Mela dak hu!” qaltlu. “Inti jismek Wiżu. Jien jisimni Ġiża u l-qattusa jisimha Liża,” bdiet tipprova tfiehmu, u l-qattus ċkejken baqa’ għajnejh ċassi lejn tagħha sakemm temmet is-sentenza, imbagħad teptiphom bil-mod u Ġiża fehmet li kien qalilha li jħobbha. Bi driegħ minnhom iżżomm ġenbha u bl-ieħor tagħmel forza mas-siġġu, Ġiża niżlet għarkupptejha bit-tbatija, basta tkun qrib il-qattus. Hi wkoll ħarset f’għajnejh u teptpithom bil-mod biex urietu li hi kienet tħobbu wkoll. “Ajma l-artrite, kif se toqtolni!” għajtet b’weġgħa Ġiża hi u tissielet biex tqum.

Il-ġranet gerbu u għalkemm Liża kienet tfantset sew għax ħasbet li l-qattus il-ġdid kien se jeħdilha postha, kultant, meta kien ikun rieqed kobba f’tarf is-sufan, kienet tagħmel kuraġġ u tersaq lejn Ġiża biex titħannen magħha. Ġiża kienet tagħmel minn kollox biex Liża taċċetta l-qattus iż-żgħir, u ta’ spiss kienet tmellisha u tgħannaqha u tilgħab magħha u tagħraxha bħalma kienet tagħmel qabel, biex turiha li xorta kienet għadha tħobbha. Iżda Liża baqgħet imqita. Iċ-ċkejken Wiżu pprova jilgħab magħha, iżda hi kienet titkerrahlu u toħroġ sieqha ta’ quddiem biex tigirfu. Imma ċ-ċkejken kien ħafif u dejjem irnexxielu jiżgiċċalha.

Bil-mod il-mod Liża indunat li Wiżu kien għal magħhom. Ta’ xejn kienet tnewwaħ. Ta’ xejn kienet tinjorah. Ta’ xejn kienet tipprova turi x’taf biex Ġiża tħobbha iżjed minnu. “Jien inħobbkom it-tnejn,” kienet ta’ spiss tgħidilha Ġiża. U Wiżu wkoll kien jagħmel l-almu tiegħu biex isiru ħbieb. Kien iċedilha biex tiekol qablu u biex tixrob qablu. Saħansitra kien iċedilha biex iżżanżan hi ż-żrar frisk fil-kaxxa li Ġiża kienet ta’ spiss tnaddaf u tbiddel biex ma jħammġulhiex mal-art. Xejn m’għamel biha lil Liża, ħlief… il-ballun tas-suf. Kien ilu ġimgħat sħaħ mitluf u hi tissara biex toħorġu minn wara l-għamara fejn kien weħel.

Wiżu, hu u jiskopri d-dar biċċa biċċa, ixammem u jfittex kullimkien, induna bih. U billi siequ kienu irqaq minn ta’ Liża, kien aktar faċli jdeffsu wara d-dahar tal-biċċa għamara, jiggranfa difrejh miegħu u joħorġu. Tgħidx kemm feraħ meta sabu, sakemm induna li Liża kienet qed tħares lejh b’ċerta diqa. Dak tagħha kien. Kienet tilfitu. Kemm xtaqitu lura! Wiżu waqaf iħares lejha u mbagħad lejn il-ballun. Tgħid iżommu għalih għax kien hu li sabu? Jew joffrih lilha bħalma kien joffrilha li tiekol qablu? Imbagħad tah daqqa b’siequ ta’ quddiem u l-ballun tar għan-naħa ta’ Liża, li kienet pronta u bil-ferħ tatu daqqa lura.

F’qasir żmien iż-żewġ qtates qattgħu nofstanhar jilagħbu bil-ballun tas-suf, u Ġiża tifraħ u titpaxxa tħares lejhom. Issa saru ħbieb għal dejjem u kienu jieklu flimkien u jorqdu flimkien, u fuq Ġiża t-tnejn kienu jsibu post. Iċ-ċkejken kien jiggranfa mal-flokk u jitla’ jorqod fuq spallitha u Liża titkebbeb f’ħoġorha, sakemm Ġiża tara li kienu reqdin kuntenti u fil-fond, iżżerżaqhom bil-mod minn fuqha biex ma tqajjimhomx u hi tmur inkiss inkiss fis-sodda tagħha biex torqod u tistrieħ.