ll-Ħares Iwaħwaħ

Kamillu kien raġel twajjeb, kwiet, jitkellem ftit u mgerrex ħafna. Kulħadd kien isejjaħlu Millu, għall-qosor, u kulħadd kien jaf kemm dan seħibna Millu kien jieħu qatgħa mix-xejn. Jibża’ minn dellu. Mhux darba jew tnejn li xi erbgħa minn sħabu għamlulu xi ċajta goffa u ħalli għal Millu jagħmel dawk il-jumejn b’żaqqu tuġgħu, jixrob it-te bil-kamumilla biex iqiegħed l-istonku f’postu u sħabu jiddieħqu bih.

Kamillu qatt ma żżewweġ. Baqa’ ġuvni jgħix m’ommu sakemm din inbarmet u, f’temp ta’ ġimgħa, Millu sab ruħu waħdu. Dam ftit m’azzetta għax għalkemm id-dar dejjem kien imidd idejh, għall-bidu xorta kien sabha bi tqila biex isajjar, jifrex, jaħsel u jfarfar. Naturalment, dan kollu minbarra x-xogħol tiegħu. Meta kien għadu naqra ta’ tifel, missieru kien għallmu s-sengħa ta’ ġennien, xogħol li donnu kien maħluq għal Millu, li minn dejjem kien maqtugħ għalih waħdu. Hemm fil-ġonna, jiżbor is-siġar, iħawwel il-pjanti, jgħarbel il-ħamrija waqt li jisma’ t-tpespis tal-għasafar, kien ikun fil-ġenna tal-art.

Ħafna kienu dawk in-nies bi djar b’ġonna kbar li kienu jafu l-fama u d-dedikazzjoni tiegħu u kienu jibagħtu għalih minn żmien għal żmien biex jiżbrilhom is-siġar. Kellu klijentela tajba. Mhux kbira, iżda biżżejjed biex iżomm ruħu okkupat il-ġimgħa kollha u biex jaqla’ biżżejjed biex jgħix. Ma kellux delizzji, la kien iħobb joħroġ jixxala, la kien jixrob u lanqas jersaq lejn każin. Fid-dar t’ommu fejn għex ħajtu kollha, Millu kellu kelba daqsiex ta’ razza mħallta. Kienet kelba kwieta bħalu, mhux tant tal-għassa. Kemm kienet ilha għandu kellha l-frieħ erba’ darbiet, b’kull darba tferra’ sitta, li meta kienu jitfarfru, Millu kien isibilhom sidien ġodda biex jieħdu ħsiebhom. Ma’ kull wieħed li jagħti, qalbu kienet toħroġ, iżda kien jaf li hekk kien aħjar u rasu kienet dejjem tkun mistrieħa billi qabel jagħti xi ġeru lil xi ħadd kien jiżgura li dan se jkun stmat, maħbub u indukrat tajjeb. Millu kellu qalbu żgħira.

Minbarra l-kelba li kien semmieha Lelluxa, kellu wkoll żewġ amorini: Rixu u Rixa. Tabilħaqq kienu ħelwin u mansi, tant li kien jiftħilhom il-gaġġa u kont tarahom itiru mal-kamra, l-ewwel jieqfu fuq spalltu u waqt li jkun qed jiekol jinżlu fuq il-mejda u jnaqqru l-frak tal-ħobż.

Il-ġonna li kien jieħu ħsieb Millu kont kważi tagħrafhom, bħal meta pittur ipitter fuq it-tila u fil-qiegħ ipitter il-firma tiegħu. Is-siġar li kien jiżbor dejjem taw il-frott mixtieq u s-sodisfazzjon tiegħu kien dak li fl-istaġun jaqta’ l-larinġ jew il-lumi, inkella l-mandolin tal-ġonna tan-nies u dawn kienu jagħtuh tużżana għalih biex iduqhom. Kien jogħxa jduq il-benna tal-frott imnissel mis-siġar li Millu bl-imħabba kien jindokra.

Mad-dar tiegħu kellu ġnien kbir b’passaġġ twil biċ-ċangaturi tal-ġebel fin-nofs. Kif tinżel mil-loġġa bejn il-kċina u l-ġnien, Millu kellu bir b’ħerża daqsiex u żewġ irqajja’ ġmielhom, waħda fuq kull naħa ta’ passaġġ lixx tal-ġebel. F’waħda kien ikabbar il-ħass u t-tadam u fir-roqgħa l-oħra kellu tursin, ħabaq u nagħniegħ. Jekk tħakkek magħhom taqsam qalbek bir-riħa tfuħ u jkollok dritt tmur taqta’ żewġ kisriet ħobż u tidlikhom biż-żejt taż-żebbuġa u t-tadam. Bejniethom werqtejn nagħniegħ u werqa ħabaq u xi basla tal-pikles minn vażett bil-basal fil-ħall li kien iżomm fuq il-ħoġor tat-tieqa biex isir għad-dawl u s-sħana tax-xemx.

“Aqwa minn ikla laħam,” kien jgħid Millu ta’ spiss, wara bukkun bħal dan, waqt li jilgħaq xofftejh u jimsaħ idejh iqattru ż-żejt fil-paljazza.

Fuq iż-żewġ naħat kellu ringieli ta’ siġar tal-lumi u tal-larinġ u kellu waħda tal-ħawħ fuq kull naħa. Imbagħad fit-tarf nett f’ġenb minnhom kellu dielja tal-għeneb bil-weraq imxeblek f’kannizzata u meta l-frotta ssir l-għenieqed kienu jiddendlu qishom bozoz ħomor żgħar imdendlin biex iżejnu. Fit-tarf fuq in-naħa l-oħra kellu kamra tal-injam li maż-żmien bdiet issewwes iżda kienet għadha b’saħħitha biżżejjed biex iżżomm fiha l-għodda tal-ġnien u partita qsari tal-fuħħar wiċċhom ’l isfel li ħafna drabi kienu jservu ta’ lqugħ għall-bebbux, li wara l-ewwel xita kien jispiċċa fil-borma tat-togħlija u mħawwar bl-aljoli li Millu tant kien jaf iħejji.

U ħalli għalih li jqassam il-frott u l-ħxejjex minn tiegħu lill-ġirien għax kien jinkedd jara l-frott jitħassar jew il-ħaxix jidbiel.

Millu ma kien jagħti fastidju lil ħadd. Ħa nagħmluha ċara, lilu kulħadd kien jirrispettah, iżda l-mingħula kullimkien issibhom u fir-raħal fejn kien jgħix Millu kien hemm erba’ rġiel tamparu li ma kellhom x’jagħmlu xejn għajr li jittantaw ix-xemx għaddejja u jaraw x’jivvintaw għall-mogħdija taż-żmien. Millu kien jevitahom kemm jista’. Kieli, Spiru, Diżma u Vestru kienu ilhom ħbieb mindu kienu tfal. Kibru iżda baqgħu jagħmlu l-ħmerijiet tat-tfal. Mhux jittantaw lin-nies biss, iżda jagħmlu l-imħatri u saħansitra anki jpartu bejniethom ir-ritratti tat-timijiet tal-futbol.

Millu kien jafhom sew. Ilkoll trabbew fl-istess raħal u kienu jmorru l-istess skola u fl-istess klassi tal-mużew. Min jaf kemm-il darba, meta kien żgħir, kien ikollu jagħmel gażja lis-Ser meta xi ħadd minnhom kien jeħodlu u jaħbilu l-bagalja. Moħħhom kien imtajjar kemm tridu, iżda qatt ma jiftakar li xi darba sawtuh, anzi dejjem qabżu għalih anki meta xi buli kien jazzarda jinkih jew jaqbad miegħu żżejjed. Iżda meta jagħtihom għaċ-ċajt, ma kinux iħalluh kwiet.

Kien jaf ukoll li lsienhom jikkmandahom u kull darba li ġie wiċċ imb wiċċ magħhom kellu joqgħod jisma’ l-botti li jgħaddulu, daqqa dwar xi xbejba ħelwa li skont huma kienet moħħha fih, oħra li l-kappillan kien staqsa għalih għax riedu b’saħħa jsir sagristan… u sejrin! Kważi kollha minn dawn il-bawxati kien bela’ sa griżmejh, anki kien eċita ruħu li kien hemm xebba li għandha grazzja miegħu. Iżda l-aktar li nkiser kien dakinhar li mar għand il-kappillan biex jispjegalu li ma kellux ħin biżżejjed biex iservi ta’ sagristan.

Povru kappillan! Kien staħa aktar minn Millu meta induna li din kienet biss ċajta ta’ dawk l-erba’ brikkuni li mis-sbieħ kont issibhom bilqiegħda fuq it-taraġ taz-zuntier. Tant ħass għal Millu li l-kappillan tgħidx kemm ħabbel rasu biex ifittex parabbola biex iqabbilha ma’ dik iċ-ċajta ħalli jwassal il-messaġġ waqt l-omelija tal-quddies tal-Ħadd. Minn dakinhar Millu ra kif għamel biex jekk jista’ jkun ma jsibx ruħu lanqas fuq l-istess bankina magħhom lil dawn, iżda mhux dejjem kien possibbli.

Mela darba minnhom, dawk l-erba’ xjafek fettlilhom jerġgħu jaqbdu ma’ Millu. Kienu ilhom nofstanhar jitħaddtu dwar l-iħirsa u l-ispirti għax b’kumbinazzjoni kien inxtered l-għajdut li fir-raħal tagħhom kien qed jidher il-ħares. Ftiehmu li wieħed minnhom jitfa’ liżar abjad fuqu, jidħollu nkiss inkiss fil-ġnien, jitla’ ma’ siġra minnhom u joqgħod mistoħbi sakemm Millu joħroġ ibexxex u mbagħad jaqbeż quddiemu u jagħtih qatgħa li żgur tħallih tal-inqas ġimgħa sħiħa joħlom ikrah.

Fost ħafna daħk u għexiewi, suġġerimenti u proponimenti, l-erba’ ħbieb ftiehmu fuq data u ħin u skuża biex jidħlu għand Millu ħalli jaraw il-farsa sseħħ quddiemhom.

Kieli, l-aktar wieħed stuż fosthom, ħareġ bl-idea li jieħdu magħhom qasrija biex taparsi jitolbu parir lil Millu kif kellu jieħu ħsiebha għax kienet donnha qed tmutlu. Kienet skuża tajba.

“Qis li mqar tħalliha bil-għatx jumejn,” widdbu Spiru, akkanit biex jara ċ-ċajta tirnexxi.

“Qed jgħidlek sew,” sostna Diżma li ma riedx li issa, li kienu waslu s’hawn, tmur xi ħaġa żmerċ u tkun ferħa bla temma.

“Biex meta jara l-qasrija niexfa jaħseb li veru li morna għandu għal parir u ma nagħtuhx għala jaħseb ħażin,” tenna Vestru biex il-ftehim ikun sew. Moħħhom kien jilħqilhom sew. Xejn ma nsew. Kollox ippjanaw, saħansitra min minnhom kien se jżomm il-qasrija, min kien se jħabbat il-bieb min kien se jiddobba liżar u fuq kollox min kien se jaqbeż fil-ġnien ta’ Millu biex jistaħba fuq is-siġra.

U hekk kien. Għażlu ġurnata, sabu qasrija qoxqox u l-erbgħa rħewlha lejn id-dar ta’ Millu. Kif waslu fil-kantuniera, Vestru, l-irqaq u l-eħfef wieħed, li kif ftiehmu kellu jagħmilha tal-ħares, lewa għat-triq ta’ wara biex jaqbeż iċ-ċint u minn hemm isib ruħu fil-ġnien ta’ Millu, jitgħatta bil-liżar u jieħu postu ggranfat ma’ siġra lest biex jaqbeż u jwerwer lil Millu.

Malli waslu quddiem il-bieb tad-dar ta’ Millu, Kieli ddritta bil-qasrija f’idu, Diżma ħabbat il-bieb bil-ħabbata waqt li Spiru tbaxxa, kaħħal widintu mal-bieb biex jissemma’ għall-passi ta’ Millu. Xejn. Skiet perfett. Ħarsu lejn xulxin u Diżma reġa’ ħabbat ftit aktar bil-goff minn qabel. Din id-darba nstemgħet Lelluxa tinbaħ ġewwa u ftit wara leħen Millu jgħajjat, “Min?”

“Hawn, aħna,” għajjat Kieli.

Għalkemm ħass ħatfa fl-istonku Millu fetħilhom, ħeba kemm seta’ l-espressjoni ta’ diżappunt u staqsiehom x’riedu; b’għajnejh, iżda, mitfugħa fuq il-qasrija. B’għafsa ta’ qalb tniehed mingħajr ma tahom ħin biex jitkellmu.

“Il-ħanina dinja, povra xitla! Ara naqra, Lelluxa, kif qed tidbiel, jaħasra xi dnub!” qal lill-kelba, għax is-soltu magħha biss kien jitkellem. Il-kelba tniehdet ukoll bħallikieku fehmitu, ferfret denbha darbtejn u daħlet ’il ġewwa tfittex il-post fejn kienet tħobb tintefa’ fit-tarf tal-kċina ħdejn il-bieb tal-ġnien.

“Ġewwa x-xilep!” ħasbu l-ħbieb qabel ma Millu ħa f’idejh il-qasrija u stedinhom jidħlu għandu. Sakemm qalu kelmtejn fil-kċina dwar il-qasrija bix-xitla midbiela, l-ispjegazzjoni fit-tul ta’ Millu dwar id-dubbiena l-ħadra, il-lezzjoni ta’ kif kellhom jieħdu ħsiebha u kemm-il darba kellhom isaqquha, Vestru mhux talli laħaq sab postu fuq is-siġra mgħotti bil-liżar, talli kien diġà xaba’ jonfoħ bis-sħana tal-longa tax-xemx li kienet għadha nieżla fuq is-siġar f’dik il-ġurnata sajfija.

Meta kien sodisfatt li tahom it-tagħrif kollu, Millu ħa l-qasrija f’idejh u b’ċerta passjoni qalilhom li fi ftit minuti kienu se jaraw id-differenza.

Il-ħbieb ħarsu lejn xulxin u tawhielu, imbagħad imxew sal-ġnien, fejn Millu niżel bil-ħeffa, iżda qabel kompla sejjer dar fuqhom u qalilhom, “U jekk jista’ jkun tużawx qsari tal-plastik, għax il-pjanti ma jiħdux gost. L-aħjar tal-fuħħar. Ħallu f’idejja, għandi ż-żejda. Issa taraw kif tieħu r-ruħ.”

U b’dak il-kliem għaddas rasu u mexa lejn tarf il-ġnien lejn il-kamra tal-injam qrib munzell ħamrija ħamra, ġdida u mnaqqija mill-ħaxix niexef u ż-żrar.

“Hawn għandek il-barka t’Alla,” għajjat warajh Diżma b’għajnejh jgħarrxu biex jaraw fuq liema siġra kien mistoħbi seħibhom li ma jmurx jaqbeż għal għarrieda u flok jieħu qatgħa Millu jieħdu fewġa huma. Fil-pront messu bil-mod fuq driegħu Spiru u b’għajnejh għamillu sinjal lejn fejn kien mistoħbi Vestru u t-tlieta tbissmu issa li ċ-ċajta kienet waslet fil-qofol tagħha.

Millu, sadattant, poġġa ftit ġebel fil-qiegħ tal-qasrija tal-fuħħar u mela ftit minnha b’ħamrija ġdida, imbagħad qala’ bil-mod ix-xitla mill-qasrija tal-plastik, fired b’subgħajh l-għeruq u bil-paċenzja reġa’ ħawwilha f’dik tal-fuħħar. Għaddasha sew biex l-għeruq jaqbdu u mlieha sa fuq u ppakkjaha tajjeb bil- ħamrija. Imbagħad saqqieha b’bexxiexa żgħira u meta kien sodisfatt qam minn fejn kien u bil-qasrija f’idu mar ħdejn sħabu biex jagħtihielhom.

It-tliet makakki kienu mxew minn fejn kienu għal taħt is-siġra fejn kien mistoħbi seħibhom Vestru u hekk kif kienu qed jammiraw il-qasrija f’idejn Millu, Vestru kien pront qabeż ġo nofshom.

Inħallikom timmaġinaw x’qatgħa ħa Millu. Tant hu hekk li bil-ħasda telaq il-qasrija tqila minn idu u din spiċċat fuq il-wiċċ ta’ sieq Vestru. Kemm għajjat u waħwaħ bl-uġigħ u sħabu tgħidx kemm daħku bih!

Millu induna li din ta’ sħabu kienet ċajta oħra goffa, iżda din id-darba ma ħax għalih. Aktar iddispjaċieh għax-xitla għax il-qasrija nkisret fi tliet biċċiet. Ġabar il-fuħħar u refgħu biex ikollu xi jqiegħed fil-qiegħ ta’ xi qasrija oħra biex meta jbexxex l-ilma jkollu minn fejn inixxi sew, sab qasrija oħra u reġa’ ħawwel il-pjanta f’qasrija oħra mill-ġdid.

Għalkemm kien inħasad u sogħobbih għall-qasrija, Millu ma setax ma jiddiħakx meta ra lil Vestru, nofsu mgħotti bil-liżar, joqmos fuq sieq waħda u jżomm siequ f’idejh it-tnejn.

Minn dakinhar Millu ma baqax stramb daqskemm kien, imgerrex min-nies u ta’ għalih waħdu. Tant daħak magħhom biċ-ċajta li suppost kienet fuqu, li iżda daret fuq Vestru, li induna li l-kumpanija sabiħa u aħjar mill-malinkonija li taqbdu meta jkun waħdu. Fil-fatt minn dakinhar beda jitħallat iżjed, speċjalment ma’ sħabu u anki beda jidħol kompliċi magħhom f’xi bawxata jew ċajta fuq xi ħadd.